Category Archives: Lock-down Diaries

जाणीव

“कुठल्याही गोष्टीची जाणीव होणे हीच बदलाची सुरुवात असते “

जाणीव, वर लिहिलेले वाक्य हे मी माझ्या स्वतःच्या अनुभवातून लिहलं आहे. मला नेहमीच असं वाटायचं आणि अनेक अनुभवांमधून हे सिद्ध ही झालं की माणसाला जाणीव झाल्याशिवाय माणूस बदलत नाही. आणि त्यातही स्वजाणीव म्हणजे स्वताला जाणवायला हवं दुसऱ्यांनी कितीही सांगून उपयोग नसतो. आणि एकदा का जाणीव झाली की माणूस बदललाच म्हणून समजा.

जाणिवा जाग्या होताच वाल्याचा झाला वाल्मिकी, असाच एक प्रसंग, अनुभव मी इथे मांडत आहे.

माझा मुलगा सात्विक इयत्ता तिसरीमध्ये शिकत आहे. यू. ए. ई. मध्ये असल्या कारणाने अरेबिक हा भाषा विषय शिकणे अपरिहार्य आहे. इयत्ता पहिली आणि दुसरी मध्ये फक्त मूळाक्षरांचा अभ्यास करायचा होता तोपर्यंत फार काही अवघड वाटलं नाही (उलट जे लोक अरेबिक विषयासाठी शिकवणी लावतात ते किती वेडे आहेत अशी हीन भावना अनेकदा मनात डोकावून गेली).

एप्रिल २०२० मध्ये सात्विक ने इयत्ता तिसरीमध्ये प्रवेश केला. आणि कोविड महाशयांच्या कृपेमुळे (कोपामुळे) शाळा घरूनच सुरू झाली. प्रत्येक विषयांसाठी वेगळे शिक्षक असून सुद्धा एक शिक्षिका मात्र सगळ्याच विषयांशी दोन हात करत लढत होती. आणि ती म्हणजे ‘आई’ (ही जवळपास सगळ्याच घरात होती) म्हणजे अर्थातच मी. आणि मग जेव्हा माझ्यावर (ज्याच्याशी फारच सख्य जुळलं आहे असं वाटत होतं त्या) अरेबिक विषयाशी दोन हात करायची वेळ आली तेव्हा मात्र खरी लढाई सुरू झाली.

इयत्ता तिसरीत अरेबिक चा अभ्यासक्रम वाढला होता, मुळाक्षरांचे दिवस संपले होते आणि आता शब्द, शब्दांपासून वाक्य, प्रश्न उत्तरे, व्याकरण असे क्लिष्ट विषय सुरू झाले. आणि कोविड रुग्णांवर उपचार करणाऱ्या डॉक्टर प्रमाणे माझी गत झाली. रोग काय आहे कळला होता पण त्यावर उपचार कसा करावा हे मात्र कळत नव्हतं. काय करावं हे कळायच्या आतच घटक चाचणीची वेळ जवळ आली. विचार आला, की शिकवणी लावावी का? हा विचार मनात येताच ज्यांच्याबद्दल हीन भावना बाळगली होती ते लोक आपसात माझ्या अति शहाणपणा विषयी खुसपुस करत माझ्यावर फिदी फिदी हसत आहेत असा भास व्हायचा.

पण कोविड मुळे लॉक डाऊन असल्या कारणाने खाजगी शिकवण्या पण बंद झाल्या होत्या आणि अश्याच धामधुमीत घटक चाचणी संपन्न झाली. अरेबिक च्या परीक्षेत काही म्हणजे काही कळलं नाही आणि याचा परिणाम जो व्हायचा तोच झाला. अरेबिक मध्ये अत्यंत कमी गुण मिळाले. मला आणि सात्विकच्या बाबांना फार वाईट आणि हतबल वाटलं. सात्विक मात्र काहीच झालं नाहीये या अविर्भावात फिरत होता. त्याला आधीच अभ्यासात रुचि नाही आणि त्यात अरेबिक विषयाबद्दल तर विचारायलाच नको.

पण अरेबिक साठी काहीतरी केलं पाहिजे असं वाटलं तसं एक पाऊल पुढे टाकलं. माझी मैत्रीण माधुरी हिला थोडं अरेबिक येतं म्हणून रोज एक तास सात्विकला तिच्याकडे पाठवलं. हळू हळू सात्विकला अरेबिक मध्ये आवड निर्माण झाली. माधुरीने खूप छान पद्धतीने सात्विकचा पाया तयार करवून घेतला. सात्विक आता खडाखड अरेबिक मूळाक्षरं वाचू आणि लिहू लागला. अमात्रिक शब्द पण वाचू लागला. पण सात्विक चा अरेबिक विषयातील कंटाळा मात्र अजूनही पुरता गेला नव्हता. आणि परीक्षा संपून बरेच दिवस झाल्यामुळे आमची अरेबिक विषय शिकण्याची उर्मी आणि तीव्रता ही कमी झाली आणि ही शिकवणी मध्येच थांबली.

उन्हाळी सुट्ट्या संपल्या आणि प्रथम सत्र परीक्षा जवळ आली. आणि अरेबिक विषय शिकण्याची गरज वाढली अर्थातच माझी सात्विक ची नव्हे. मग मात्र असं हातावर हात धरून, हरून चालणार नाही काहीतरी केलंच पाहिजे, कसंही करून हे जमलंच पाहिजे ही जाणीव प्रखरतेनं झाली. आणि इथेच बदल घडायला सुरुवात झाली.

सात्विकच्या बाईंनी पाठवलेल्या सगळ्या नोट्स एकत्र केल्या, सगळे शब्द, प्रश्न उत्तर लिहून काढले(अरेबिक मध्ये). गूगल मामा, माधुरी मावशी, आणि यूट्यूब काकांच्या मदतीने सगळ्या शब्दांचे उच्चार मराठीत लिहिले. प्रत्येक शब्दाचा अर्थ मराठीत लिहून काढला. सात्विक सोबत मी पण सगळे शब्द, उच्चार, अर्थ वारंवार लिहून काढले, वाचले. सात्विकला खूप कंटाळा यायचा माझा खूप रागही यायचा, त्याला वाटायचं की मी त्याला कित्ती त्रास देते. न आवडीचा विषय सारखा लिहायला वाचायला सांगते. पण त्याला परीक्षेच्या एक दिवस आधीपर्यंत परीक्षेच्या अभ्यासक्रमातील सगळं व्यवस्थित यायला लागलं होतं.

परीक्षेचा दिवस उजाडला, परीक्षा सुरू झाली. त्याला प्रश्न वाचण्यासाठी काही मदत लागेल म्हणून मी त्याच्यासोबत बसले होते. त्यालाही खूप धडधड होत होतं की आपल्याला काही येईल की नाही, अभ्यास केलेलं आठवेल की नाही ह्या विचारातच त्याने प्रश्नपत्रिका उघडली. जसं मी पहिला प्रश्न वाचण्यासाठी आ वासला तसा सात्विक म्हणाला नको सांगूस आई मला कळलं आहे काय करायचं ते. आणि खटखट त्याने सगळे प्रश्न क्षणभराची उसंत न घेता सोडवले. त्याला सगळे प्रश्न कळले आणि उत्तरेही आली. त्याचा आनंद गगनात मावत नव्हता. परीक्षा जशी संपली तसा तो अक्षरशा नाचायला लागला. त्याने लगेच माधुरीला फोन केला, अभ्यासात त्याची मदत केल्याबद्दल धन्यवाद देण्यासाठी. आणि मला म्हणाला “आई मला खूप भारी वाटतंय, मला सगळं आलं आजच्या परीक्षेत. आता मला कळलं की तू एवढा माझा अभ्यास घेतलास म्हणूनच हे होऊ शकलं म्हणून मी आता रोज अभ्यास करणार म्हणजे मला नेहमीच परीक्षा सोपी होईल. “

आणि त्याला झालेली ही स्वजाणीव पाहून माझं मन भरून आलं. आणि परत मला पटलं की जाणीव होणे हीच बदलाची सुरुवात असते.

आई आणि मावशी

नात्यांच्या गुलदस्त्या मधील एक झक्कास आणि हवं हवंस नातं म्हणजे मावशी. मावशी म्हणजे सख्खी मैत्रीण असते. आईची बहीण म्हणजे प्रति आईच. तर आई आणि मावशी या नात्यावर माझी ही छोटीशी कविता.

मला दोन मावश्या आहेत त्यातल्या एकीचा आज जन्मदिवस आहे म्हणून आजच्या दिवशी ही कविता मी माझ्या दोन्ही मावश्यांना अर्पित करते.

आई आणि मावशी
आयुष्यातले दोन महत्वाचे सूत्र,
आई असते सर्वस्व
तर मावशी सख्खा मित्र

आई मायेचा अथांग सागर
तर मावशी झऱ्याचं खळाळतं पाणी
आई म्हणजे उबदार गोधडी
तर मावशी म्हणजे भरजरी पैठणी

आई म्हणजे कडक शिस्त
तर मावशी म्हणजे हवी असलेली पळवाट
आई सोबत लपवा लपविचा खेळ सगळा
तर मावशी मनापर्यंत पोचणारी गुप्तवाट

आई असते wifi network
तर मावशी त्याचा password
आई whatsapp university
तर मावशी त्यातले forward

प्रभावती आणि प्रतिभा मावशी

नातं मैत्रीचं

ऑगस्ट महिन्याचा पहिला रविवार म्हणजे “मैत्री दिवस”. मैत्री हे नातं फारच वेगळं असतं, ह्या नात्याबद्दल काही मांडायचा छोटासा प्रयत्न.


आपण वेढलेले असतो असंख्य नात्यांनी पण
जवळचं आणि हक्काचं असतं ते नातं मैत्रीचच,
मैत्री हे रक्ताचं नातं नसतं पण
रक्ताच्या नात्यापेक्षाही जास्त ओढ असते ती मैत्रीतच,
मैत्रीत कसलीच बंधनं नसतात पण
न बांधताही अतूट असतं ते नातं मैत्रीचच,
मैत्रीत अपेक्षांचं ओझं नसतं पण अपेक्षा न करताही सारं काही मिळतं ते मैत्रीतच,
मैत्रीत काही सांगायचा नसतं पण
न सांगताही सारं काही कळत ते मैत्रीतच,
मैत्रीत चुका काढल्या जात नाहीत पण चुका न काढता सुधारल्या जातात त्या मैत्रीतच,
मैत्रीत क्षमा मागायची नसते पण
क्षमा न मागताही सारं काही माफ होतं ते मैत्रीतच ,
मैत्री हे नातं जपावं लागत नाही पण
न जपताही जे चिरंतन असतं ते नातं मैत्रीचच.

भाषा स्पर्शाची

निराळी असते भाषा स्पर्शाची,

नाही गरज तिला लिपीची.

जे न साधे असंख्य शब्द खर्चूनही,

स्पर्श मात्र क्षणात ते घडवी.

स्पर्श मायेचा मस्तकी,

विचलित मनास तो शांतवी.

स्पर्श धिराचा पाठीवरी,

संकटं पेलण्याची शक्ती देई.

स्पर्श अधिकाराचा खांद्यावरी,

मनाच्या बेफाम घोड्यांस लगाम घाली.

स्पर्श सोबतीचा हातावरी,

जगण्यास प्रेरणा देई.

अवगत असते ती सगळ्यांनाच,

शिकण्या, शिकवण्याची गरज नाही.

डॉ. बबिता – covid-19 वीरांगना

आम्ही दोघे भावंडं. मी मोठी आणि माझ्यापेक्षा ७ वर्षांनी लहान माझा भाऊ मंगेश. व्यवसायाने तो radiologist आहे. त्याचं शिक्षण पूर्ण होते ना होते तोच (तसं medicle field मधील मुला/मुलींचं शिक्षण आयुष्यभर चालूच असतं पण आम्हा पामरांच्या मते जे माफक शिक्षण होतं ते संपलं होतं) ‘आमच्या मुलाचं यंदा कर्तव्य आहे’ असं सांगून आई पप्पा भरून पावले. आणि मग वधु संशोधनाला सुरुवात झाली.

मागच्या वर्षी मार्च/एप्रिल च्या काळात एका अत्यंत हुशार, सालस आणि अर्थातच डॉक्टर मुलीशी माझ्या भावाच्या रेशीमगाठी जुळल्या. आणि मग ११ जुलै २०१९ रोजी या दोहोंचा विवाह सोहळा अत्यंत थाटात मराठवाड्यातील नांदेड या गावी पार पडला.

तर माझ्या वहिनीचं नाव बबिता, ती सध्या वर्धा येथे medicine मध्ये M.D. करत आहे.

लग्नानंतर काहीच दिवसात तिला तिच्या M.D. च्या कार्यात रुजू व्हावे लागले आणि मला माझ्या कर्मभूमीत परत यावे लागले. मला तिचा फार सहवास लाभला नाही पण थोड्याश्या सहवासातच एवढं कळलं की बबिता खूप हुशार, गुणी, अत्यंत साधी आणि निरागस मुलगी आहे.

Covid – १९ च्या या महामारीत सुरुवातीला भारतात आणि specially महाराष्ट्रात जेव्हा cases खूप प्रमाणात वाढत होत्या तेव्हा मला तिची जास्त काळजी वाटत होती कारण ती सरकारी दवाखान्यातच M.D. करत आहे. आणि त्यातही तिची field पण medicine परिणामी तिला covid-१९ च्या विभागातच कार्यरत राहावं लागत होतं. पहिल्या दोन lockdown नंतर ही काळजी थोडी कमी झाली कारण वर्धा (जिथे बबिता M.D. करत आहे) अद्यापही हिरव्या zone मधेच होता. वर्ध्यात एकही covid रोगी अजून आढळला नव्हता. ही एक मोठी जमेची बाजू.

तिसरं lockdown सुरू झालं आणि मुंबईतल्या cases दिवसागणिक खूप मोठ्या प्रमाणावर वाढत होत्या. त्यामुळे मुंबईत इस्पितळासोबतच doctors पण अपुरे पडू लागले. परिणामी महाराष्ट्र सरकारने खाजगी इस्पितळ आणि खाजगी डॉक्टर्स ना सरकारी सेवेत रुजू होण्याची विनंती केली. तसेच green zone मधील सरकारी डॉक्टर्स ना मुंबईत covid इस्पितळात रुजू होण्याचे आदेश जारी केले. आणि या आदेशांतर्गत बबिता ला पण मुंबईला जाण्याचे आदेश मिळाले.

आम्ही सगळे घाबरलो, कुठे वर्धा green zone मध्ये आहे म्हणून खुश होत होतो आणि आता तर direct hot spot असलेल्या मुंबईत ती जाणार. तिच्या आत्यंतिक काळजी पोटी आम्ही तिला मुंबईला न जाण्याविषयी सुचवू लागलो, जाणे टाळण्यासाठी काही वेगळे पर्याय आहेत का हे शोधू लागलो. त्यावेळी मनात कुठेतरी वाटत होतं की ती म्हण आज आम्हा सगळ्यांना लागू होतेय, ‘शिवाजी जन्मावा पण शेजा ऱ्याच्या घरी’. आम्ही असंच काहीसं वागत होतो. पण बबिताचा निर्धार पक्का होता,आमच्या कुठल्याच प्रलोभनांना न भुलता, तिची सदसदविवेकबुद्धी जागी ठेऊन आणि तिच्याअंतरात्म्याला जागं ठेऊन ती सध्याच्या कोरोनायुक्त मायानगरी मुंबईत दाखल झाली. ती एकटीच नाही तर जवळपास ५० doctors ची टीम covid रुग्णांच्या सेवेत रुजू झाले.

तब्बल २० दिवस हे सगळे कोरोना वीर आणि वीरांगना covid विरुद्ध seven hills या इस्पितळात लढत होते. तहान भूक सगळं विसरून महान सेवेत कार्यरत होते. आणि विशेष म्हणजे त्यांना ह्या त्यांच्या कामात आनंद मिळत होता, कसलीच तक्रार नाही. जणू काही PPE kit च्या आत त्यांना त्यांच्या जीवनाचा मूलमंत्रच मिळाला. रुग्णसेवेचे महान कार्य करून २० दिवसांनंतर सगळे सुखरूप परत वर्ध्याला पोचले.

मला बबिताचा खूप अभिमान वाटला. ह्या तिच्या कार्यामुळे मला तिची नव्याने ओळख झाली, एक संवेदनशील, आपल्या कामाच्या प्रती इमानदार, स्वतःची जबाबदारी जाणून ती पूर्ण करणारी बाबिता. आज १२ जून तिचा जन्मदिवस आहे ह्यापेक्षा दूसरा चांगला दिवस मला मिळणार नाही तिच्याबद्दलच्या माझ्या भावना व्यक्त करण्यासाठी म्हणून हा ब्लॉग लिहिण्याचा प्रपंच.

बबिता तुला जन्मदिवसाच्या खूप खूप शुभेच्छा, अशीच नेहमी तू तुझ्या कर्तव्यात परायण राहाविस अशी ईश्वर चरणी प्रार्थना.

सुख म्हणजे नक्की काय असतं….

प्रशांत दामलेंचं हे गाणं फारच सुरेख आणि अर्थपूर्ण आहे. खरंच सुख म्हणजे नक्की काय? प्रत्येकाच्या सुखाच्या कल्पना वेगळ्या असतात. कोणाला छोट्या छोट्या गोष्टीतसुद्धा सुख दडलेलं दिसतं तर कोणाच्या पायाशी सुख अगदी लोळण घेत असतं पण हे त्याच्या गावीही नसतं. खरंतर सुख मानण्यावर असतं. मनाला आनंद देणाऱ्या इवल्याश्या गोष्टी म्हणजे पण सुखंच नाही का? असंच एक इवलंस सुख मला परम आनंद देऊन गेलं.

तर झालं असं covid-१९ मुळे सगळं जग ठप्प झालेलं. शाळा पण online सुरू झाल्या, आणि ह्या online शाळेचे पहिले विद्यार्थी शिक्षकच ठरले. Laptop, wifi, zoom, microsoft teams, google classroom, powerpoint, word ह्या सगळ्या चक्रव्यूहात अडकलेले अभिमन्यू म्हणजे शिक्षक. ह्याचं training त्याचं training, शेवटच्या मिनिटाला बदलणारे plans, सगळ्यांची अगदी धांदल उडालेली. आपल्याला हे सगळं समजतंय का किंवा जमेल का हा विचार करायला सुद्धा वेळ मिळत नव्हता. त्यात भर म्हणून मुलांच्या पण शाळेच्या orientation, parent teacher meetings (हेही online च बरंका) हेही चालूच होतं.

ह्या सगळ्या धामधुमीत घराचं मात्र रणांगण झालेलं (कचराकुंडी हे जरा जास्त सार्थ ठरेल). आणि जेवणाचे हाल तर विचारायलाच नकोत, जेवण बनवायला चुकून वेळ मिळालाच तर वरण भात हे ठरलेलं (खरंतर वेळात वेळ काढवाच लागत होता जेवण बनवण्यासाठी, कारण एकतर restaurants सगळे बंद आणि असंही कोरोनाच्या दहशतीमुळे बाहेरचं मागवायलाही मन धजावत नव्हतं). दाळ तांदूळ तर आपोआपच cooker मध्ये शिजतील पण ते खायलाही पुरेसा वेळ मिळेनासा झाला होता.

आणि हे सगळं कमी म्हणून की काय एके दिवशी आम्हा सगळ्या शिक्षकांना एका trainig साठी शाळेत बोलावलं होतं. online शाळा सुरू होणार होत्या त्यामुळे तीन चार दिवसांपासून झोप नीट होत नव्हती. आदल्या दिवशीच शाळेचा पहिला दिवस व्यवस्थित पार पडला (की पाडला) होता म्हणून खूप गाढ झोप लागली आणि सकाळी उठायला उशीर झाला. आणि मग अवघ्या अर्ध्या तासात आवरून शाळेची बस जिंकली (जिंकलीच – अतिशयोक्ति नाही ही). पण त्या अर्ध्या तासाच्या आवरण्यात जेवण बनवणे हा slot add करताच आला नव्हता. एकंदरीत काय तर दुपारच्या जेवणाचं काय हा विचार डोक्यात तरळत ठेऊनच मी training attend करत होते. Finally training संपलं आणि घरी पोचायला दुपारचे २ वाजले.

आजच्या training चं नवीन ओझं, लॉक डाऊन सुरू झाल्यापासून पहिल्यांदाच घराबाहेर पडल्यामुळे, training मध्ये जे सगळे होते त्यांच्यापैकी कोणाला कोरोना झालेला तर नसेल ना ही भीती, आणि पोटात भुकेमुळे आकांडतांडव करणारे कावळे ह्या सगळ्यांसमवेतच मी घरात प्रवेश केला. छान गार पाण्याने आंघोळ करून fresh होते न होते तोच, आता जेवण बनवायचं कधी अन मग जेवायचं कधी ह्या कल्पनेनं अंतःकरण जड झालं आणि नवऱ्याने का नाही बनवलं आजचा दिवस जेवण निदान cooker तरी का नाही लावला ह्या विचारानं मेंदू बेभान झाला. आणि तश्याच म्लान अवस्थेत मी किचन मध्ये प्रवेश केला.

पण मग आली kitchen की कहाणी मे twist. चक्क जेवण तयार होतं. अगदी भाजी भात आणि पोळी सुद्धा. इथे मी फक्त cooker तरी लावला असेल का अशी क्षुल्लक आशा करत बसले होते पण मला छप्पर फाडके मिळालं. नवऱ्याने आणि मुलाने मला surprise द्यायचं असं ठरवून पूर्ण जेवण बनवलं होतं. माझ्या आनंदाला पारावार उरला नाही. अगदी काकुळतीला आलेल्या मला न मागता एवढं छान रुचकर जेवण मिळालं आणि तेही आयतं, मन कसं तृप्त होऊन गेलं. पोटच नाहीतर अगदी मन भरेपर्यंत जेवण करून आरामात सोफ्यावर whatsapp चे संदेश चाळत बसले.

अनेक संदेशांमद्धे माझ्या एका विद्यार्थिनीच्या आईचा संदेश होता. आणि त्यात लिहिलं होतं

माझी विद्यार्थिनी खूप खूप खुश झाली कारण यावर्षी पण मीच तिची class teacher होते , आणि खूप दिवसांनी मला पाहून ती चक्क घरभर नाचत होती .

आणि ह्या संदेशयासोबतच तिच्या आईने तिच्या नाचण्याचा video करून पाठवला होता. तो video पाहून माझ्या डोळ्यात आनंदाश्रू तरळले. आयतं मिळालेलं जेवण आणि मला पाहून खुशीने नाचणारी ती गोंडस मुलगी पाहून आपोआप मी गाऊ लागले मला सांगा सुख म्हणजे नक्की काय असतं काय पुण्य असतं की जे घरबसल्या मिळतं .. .. .. .. .. .. .. ..

शिलेदार क्र. २
माझ्या सुखाची शिलेदार - १
माझ्या आजच्या सुखाची शिलेदार क्र. १
why to wait to listen…… right here right now